Bezoeken|Ontdek de Zaanstreek|Zaanse Schans|Ambachten: Het Wevershuis

Ambachten: Het Wevershuis

Vertellen over de Zaanstreek is vertellen over de maakindustrie, over ambachten en nijverheid. De zeildoekweverij is een goed voorbeeld. Deze industrie was van de 17e tot de 20e eeuw van grote betekenis voor de economie in onze streek en met name Krommenie. Er zijn verschillende verhalen over hoe de zeildoekweverij in Krommenie terecht is gekomen. Al in de 16e eeuw waren er volop thuiswevers actief in onze streek. Het leek niet meer dan logisch die weefgetouwen ook in te zetten voor het maken van zeildoek. Daar was een eeuw later namelijk veel vraag naar door scheepsbouw in onze regio.

Zeildoekwever foto Achief Zaanstad

Zaans zeildoek
Men weefde het Zaans zeildoek van voorbewerkte en tot garen gesponnen hennepvezels. Het hennepstro dat door beukmolens werd vervezeld, was een nevenproduct van de hennep geteeld om olie uit te winnen. Na een heel proces van kammen, schonen en koken werden de vezels tot garen gesponnen en geweven. Het resulteerde in grauw doek of het veel duurdere witte 'Hollands doek'. Dikke, sterke doeken die perfect waren voor scheeps- en molenzeilen.

 

Rolrederij
Weven was handwerk en enorm tijdrovend. Het vergde een jaar hard werken voor een thuiswever om tien rollen zeildoek op te leveren. Als je dan bedenkt dat grote zeilschepen honderden vierkante meters aan zeilen voerden, dan begrijp je dat het een hele organisatie was om aan de vraag te voldoen. Die rol was voor de rolrederij weggelegd. Inkoop, transport, vervezelen, spinnen en laten weven.

Het Wevershuis - de Zaanse Schans

Werk voor duizenden Zaankanters
Op Zaanwiki lezen we dat uitgever en bestuurder Klaas Woudt een 18-eeuws gemiddelde van 60 thuiswevers per rolreder berekende. Om te controleren of er inderdaad genoeg doek op de rollen zat, waren er zelfs rolmeters in dienst. Het was een industrie waarbij duizenden mensen waren betrokken. Wevers, maar ook molenaars, hekelaars, potasbranders, spinners, rolreders, schippers et cetera. De dorpen Krommenie, Krommeniedijk en Assendelft waren, naast de veehouderij, economisch geheel afhankelijk van de zeildoekweverij. Op Zaanwiki komen ze op een baan zeildoek van 900 kilimeter lengte als gemiddelde tijdens de meest productieve jaren tussen 1725 en 1765.

 

Wereldberoemde kwaliteit
Tot ver in de 19e eeuw kwam minimaal 80% van het zeildoek voor Nederland uit Krommenie. En het Zaanse zeildoek was ook een best exportproduct. Hollands doek werd over de hele wereld geroemd. Hoewel thuiswevers nog tot na 1900 actief bleven, werd hun werk steeds meer door machines overgenomen. Net als de fabrieken gingen ook veel schepen over op stoom. De zeilvaart liep terug en daarmee ook de vraag naar zeildoek. Gelukkig was er inmiddels ander werk te vinden in Krommenie. Ambachtsmannen konden aan de slag bij de Sigarenmakerij, de blikemballage-industrie en ten slotte bij Forbo. Deze linoleumfabriek werd in 1899 opgezet en staat nog steeds in Krommenie. Forbo is inmiddel marktleider in vloerbedekking met kantoren in 20 landen.

Zaans Wevershuisje - Zaanse Schans foto: Zaans Museum

Ervaar het zelf op de Zaanse Schans
Wil je wel eens binnenkijken bij zo'n thuiswever van toen? In maart 2016 opende op de Zaanse Schans Het Wevershuis. Dit huis werd tussen 1722 en 1730 gebouwd aan de Dorpsstraat 861-863 in Assendelft en heeft tot het begin van de twintigste eeuw dienst gedaan als thuisweverij. In samenwerking met Stichting de Zaanse Schans heeft Stadsherstel het huisje gered en is het herbouwd op de schans. Je ontdekt er alles over het oudhollandse ambacht zeil- en molendoekweven. Medewerkers van het Zaans Museum demonstreren hier het ambacht van het thuisweven.